{"id":8831,"date":"2026-02-18T13:31:12","date_gmt":"2026-02-18T12:31:12","guid":{"rendered":"https:\/\/archive.astrocent.edu.pl\/?p=8831"},"modified":"2026-03-30T13:31:50","modified_gmt":"2026-03-30T11:31:50","slug":"powstaje-instytut-astrocent-miedzynarodowy-instytut-astrofizyki-czastek-pan-bedzie-to-pierwszy-osrodek-dedykowany-tej-dziedzinie-w-europie-srodkowo-wschodniej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archive.astrocent.edu.pl\/?p=8831","title":{"rendered":"Powstaje instytut Astrocent: Mi\u0119dzynarodowy Instytut Astrofizyki Cz\u0105stek PAN. B\u0119dzie to pierwszy o\u015brodek dedykowany tej dziedzinie w Europie \u015arodkowo\u2011Wschodniej"},"content":{"rendered":"

Decyzj\u0105 Prezesa Polskiej Akademii Nauk (PAN)\u00a0<\/b>\u2013 Uchwa\u0142a nr 6\/2026 z dnia 17 lutego 2026 r. \u2013<\/strong>\u00a0zosta\u0142 utworzony Mi\u0119dzynarodowy Instytut Astrofizyki Cz\u0105stek PAN, dzia\u0142aj\u0105cy te\u017c pod potoczn\u0105 nazw\u0105 Astrocent. Nowa jednostka z siedzib\u0105 w Warszawie jest pierwsz\u0105 plac\u00f3wk\u0105 w Europie \u015arodkowo-Wschodniej w pe\u0142ni dedykowan\u0105 astrofizyce cz\u0105stek i technologiom wspomagaj\u0105cym. Astrocent wzmocni udzia\u0142 Polski w wiod\u0105cych \u015bwiatowych projektach badaj\u0105cych tzw. ukryty wszech\u015bwiat \u2013 od ciemnej materii i neutrin po fale grawitacyjne \u2013 przy jednoczesnym opracowywaniu innowacyjnych technologii z zastosowaniem w gospodarce i s\u0142u\u017cbie spo\u0142ecze\u0144stwu. Przedsi\u0119wzi\u0119cie jest wspierane przez pakiet finansowania europejskiego i krajowego o \u0142\u0105cznej warto\u015bci 30 mln euro.<\/b><\/p>\n

\u2013 Astrocent zosta\u0142 powo\u0142any z wizj\u0105 zbudowania w Polsce \u015bwiatowej klasy centrum naukowo-technologicznego w dziedzinie astrofizyki cz\u0105stek. Dzisiaj robimy nowy, milowy krok w kierunku realizacji tej wizji \u2013 rozszerzamy nasze mo\u017cliwo\u015bci, wspieramy interdyscyplinarn\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 i zapewniamy trwa\u0142y wk\u0142ad zar\u00f3wno w polsk\u0105 nauk\u0119 oraz jej umi\u0119dzynarodowienie, jak i innowacyjne technologie detekcyjne \u2013 skomentowa\u0142 decyzj\u0119 PAN prof. Leszek Roszkowski, dyrektor nowo powsta\u0142ego instytutu Astrocent.<\/p>\n

Od nowego i cenionego centrum doskona\u0142o\u015bci w CAMK do instytutu PAN<\/b><\/h3>\n

Nowy instytut powsta\u0142 poprzez wyodr\u0119bnienie zak\u0142adu \u201eAstrocent: Centrum Naukowo-Technologiczne Astrofizyki Cz\u0105stek\u201d (oryginalna nazwa), za\u0142o\u017conego 1 lipca 2018 r. jako autonomiczna jednostka Centrum Astronomicznego im. Miko\u0142aja Kopernika Polskiej Akademii Nauk (CAMK PAN). Jego powstanie praktycznie \u201eod zera\u201d i szybki rozw\u00f3j by\u0142y mo\u017cliwe dzi\u0119ki dotacji w wysoko\u015bci prawie 38 mln z\u0142 w ramach programu Mi\u0119dzynarodowe Agendy Badawcze Fundacji na rzecz Nauki Polskiej.<\/p>\n

W ci\u0105gu zaledwie kilku lat zosta\u0142o utworzonych 6 grup badawczych, powo\u0142ano dedykowany zesp\u00f3\u0142 administracyjny oraz uruchomiono w pe\u0142ni wyposa\u017cone laboratorium elektroniczne i infrastruktur\u0119 cleanroom. W szczytowym momencie centrum zatrudnia\u0142o oko\u0142o 45, a w ca\u0142ym okresie trwania projektu \u2013 68 naukowc\u00f3w z 19 kraj\u00f3w z 6 kontynent\u00f3w. Badacze zwi\u0105zani z Astrocentem s\u0105 autorami ponad 150 artyku\u0142\u00f3w w czasopismach indeksowanych przez JCR, uzyskali ponad 10 krajowych i mi\u0119dzynarodowych grant\u00f3w badawczych, otrzymali 1 patent (a 2 nast\u0119pne s\u0105 rozpatrywane) i 1 wz\u00f3r przemys\u0142owy, a tak\u017ce opracowali prze\u0142omowe technologie, od autonomicznych czujnik\u00f3w sejsmicznych i infrad\u017awi\u0119kowych po nowatorskie materia\u0142y zmieniaj\u0105ce d\u0142ugo\u015b\u0107 fali i koncepcje PET z ciek\u0142ym argonem do obrazowania medycznego.<\/p>\n

Przekszta\u0142cenie w nowy instytut PAN zosta\u0142o wsparte \u0142\u0105cznym pakietem finansowania w wysoko\u015bci 30 mln euro. Najwi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 funduszy \u2013 15 mln euro \u2013 zapewni\u0142 6-letni projekt \u201eAstrocent Plus\u201d w ramach programu Horizon Europe Teaming for Excellence, realizowany od 1 stycznia 2025 r. Wymagane finansowanie komplementarne pochodzi z dw\u00f3ch \u017ar\u00f3de\u0142: 7 mln euro przyzna\u0142o Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wy\u017cszego, natomiast 8 mln euro \u2013 Fundacja na rzecz Nauki Polskiej w ramach nowego programu Mi\u0119dzynarodowe Agendy Badawcze (MAB FENG). Oba te granty zosta\u0142y przyznane pod koniec 2025 r.<\/p>\n

Astrocent: misja na rzecz nauki i technologii<\/b><\/h3>\n

Misj\u0105 Astrocentu jest prowadzenie pionierskich bada\u0144 podstawowych oraz rozw\u00f3j technologii, kt\u00f3re umo\u017cliwiaj\u0105 szybszy post\u0119p naukowy i otwieraj\u0105 drog\u0119 do praktycznych wdro\u017ce\u0144. Naukowcy instytutu zajmuj\u0105 si\u0119 kluczowymi pytaniami dotycz\u0105cymi niewidzialnych aspekt\u00f3w wszech\u015bwiata, tak po stronie rozwa\u017ca\u0144 teoretycznych, jak i bada\u0144 do\u015bwiadczalnych, a r\u00f3wnolegle rozwijaj\u0105 zaawansowane rozwi\u0105zania technologiczne \u2013 od budowy ultraczu\u0142ych detektor\u00f3w, przez fotonik\u0119, po nowoczesne czujniki i zaawansowane systemy danych. Technologie te s\u0105 kluczowe dla osi\u0105gni\u0119cia istotnego post\u0119pu w dziedzinie, a jednocze\u015bnie maj\u0105 znacz\u0105cy potencja\u0142 praktycznych zastosowa\u0144, przynosz\u0105c korzy\u015bci spo\u0142eczne i gospodarcze; mog\u0105 znale\u017a\u0107 zastosowanie m.in. w obrazowaniu medycznym, monitorowaniu \u015brodowiska czy ochronie infrastruktury krytycznej.<\/p>\n

\u2013 W astrofizyce cz\u0105stek nie tylko \u015bmia\u0142e idee teoretyczne, ale tak\u017ce najnowocze\u015bniejsze wynalazki technologiczne s\u0105 niezb\u0119dnym warunkiem prze\u0142omowych odkry\u0107. Astrocent k\u0142adzie nacisk zar\u00f3wno na nowatorskie technologie, jak i na sam\u0105 nauk\u0119. Jestem przekonany, \u017ce nasze wynalazki i technologie znajd\u0105 realne zastosowanie i b\u0119d\u0105 cennym wk\u0142adem w rozw\u00f3j nowoczesnej gospodarki. Jednocze\u015bnie mam nadziej\u0119, \u017ce transfer technologii zapewni nowemu instytutowi dodatkowe fundusze \u2013 podkre\u015bla prof. Roszkowski.<\/p>\n

Zabezpieczenie sta\u0142ego finansowania jest kluczowym krokiem w kierunku zapewnienia solidnego gruntu do przekszta\u0142cenia dotychczasowego centrum w nowoczesn\u0105 instytucj\u0119 naukow\u0105. Umo\u017cliwi ono nie tylko rozbudow\u0119 infrastruktury technicznej, ale r\u00f3wnie\u017c zatrudnienie ponad 100 badaczy \u2013 m.in. fizyk\u00f3w, in\u017cynier\u00f3w i programist\u00f3w \u2013 oraz oko\u0142o 25 pracownik\u00f3w wsparcia administracyjnego, w tym jednostk\u0119 ds. transferu technologii i jednostk\u0119 ds. komunikacji naukowej.<\/p>\n

Wzmocnienie roli Polski na arenie mi\u0119dzynarodowej<\/b><\/h3>\n

Astrocent ju\u017c obecnie odgrywa wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w mi\u0119dzynarodowych projektach wsp\u00f3\u0142pracy w kluczowych obszarach astrofizyki cz\u0105stek: ciemnej materii, fal grawitacyjnych i neutrin. Jego zespo\u0142y uczestnicz\u0105 w eksperymentach takich jak: DarkSide-20k czy DEAP-3600 do poszukiwania ciemnej materii, Advanced Virgo i Teleskop Einsteina dedykowanych do bada\u0144 fal grawitacyjnych, a tak\u017ce w projektach dotycz\u0105cych neutrin \u2013 Hyper-Kamiokande oraz KM3NeT. Nawi\u0105zano strategiczne partnerstwo z Laboratoire AstroParticule et Cosmologie (APC) w Pary\u017cu, jak r\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3\u0142prace z grupami badawczymi z wielu innych wiod\u0105cych instytucji, w tym INFN i Gran Sasso Science Institute (GSSI) we W\u0142oszech, DESY w Niemczech czy Instytut McDonalda w Kanadzie, CERN w Szwajcarii lub Princeton University w USA.<\/p>\n

Jako mi\u0119dzynarodowy instytut PAN, Astrocent b\u0119dzie reprezentowa\u0107 Polsk\u0119 w krajowych i europejskich planach rozwoju infrastruktury badawczej, wzmacniaj\u0105c udzia\u0142 kraju w globalnych eksperymentach oraz szkol\u0105c kolejne pokolenia naukowc\u00f3w i in\u017cynier\u00f3w.<\/p>\n

Od niewidzialnego wszech\u015bwiata do mierzalnych sygna\u0142\u00f3w<\/b><\/h3>\n

Dotychczasowe badania pokaza\u0142y, \u017ce promieniowanie elektromagnetyczne, w tym znane wszystkim \u015bwiat\u0142o widzialne, stanowi jedynie niewielk\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 informacji docieraj\u0105cych do Ziemi z kosmosu. Ogromna jego cz\u0119\u015b\u0107 ci\u0105gle pozostaje bardzo s\u0142abo poznana lub wr\u0119cz niewidoczna, czyli \u201eukryta\u201d, np. stanowi\u0105ca oko\u0142o \u00bc masy-energii wszech\u015bwiata ciemna materia. Wiedzy o nim dostarczaj\u0105 m.in. promienie kosmiczne, neutrina i fale grawitacyjne. Te egzotyczne sygna\u0142y s\u0105 zazwyczaj bardzo rzadkie lub te\u017c niezwykle s\u0142abe, co sprawia, \u017ce ich wykrywanie wymaga ultraczu\u0142ych detektor\u00f3w, dedykowanych sensor\u00f3w, niezwykle niskoszumowej elektroniki, zaawansowanej fotodetekcji i pot\u0119\u017cnych metod analizy danych.<\/p>\n

Astrofizyka cz\u0105stek \u2013 znana r\u00f3wnie\u017c jako fizyka astrocz\u0105stek \u2013 zajmuje si\u0119 wykrywaniem w\u0142a\u015bnie tego typu sygna\u0142\u00f3w. Wykorzystuje \u201ewielokana\u0142owe\u201d podej\u015bcie, \u017ceby przekszta\u0142ci\u0107 to, co jest jeszcze niewidzialne, w to, co ma si\u0119 sta\u0107 dla nas widzialne. Jest to stosunkowo nowa dziedzina bada\u0144, cho\u0107 ju\u017c mo\u017ce si\u0119 pochwali\u0107 uzyskaniem szeregu nagr\u00f3d Nobla, z natury g\u0142\u0119boko interdyscyplinarna, w kt\u00f3rej astronomia, astrofizyka i kosmologia obserwacyjna spotykaj\u0105 si\u0119 ze \u015bwiatem kwantowym fizyki cz\u0105stek subatomowych, fizyki j\u0105drowej, efekt\u00f3w wzgl\u0119dno\u015bci Einsteina, geofizyki i wieloma innymi obszarami \u2013 zar\u00f3wno po stronie teorii, jak i eksperymentu \u2013 si\u0119gaj\u0105c a\u017c do pierwszych chwil po Wielkim Wybuchu.<\/p>\n

Prze\u0142omowe odkrycia z ostatnich dziesi\u0119cioleci \u2013 w tym wykrycie fal grawitacyjnych i pomiar oscylacji neutrin \u2013 sprawi\u0142y, \u017ce zjawiska, kt\u00f3re kiedy\u015b by\u0142y tylko teoretycznymi hipotezami, sta\u0142y si\u0119 precyzyjnymi narz\u0119dziami do badania wszech\u015bwiata.<\/p>\n

Kontakt dla medi\u00f3w:<\/p>\n

Yuliya Hoika\u00a0yhoika@astrocent.edu.pl
\n<\/a>Magda Jakubiak\u00a0mjakubiak@astrocent.edu.pl<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Decyzj\u0105 Prezesa Polskiej Akademii Nauk (PAN)\u00a0\u2013 Uchwa\u0142a nr 6\/2026 z dnia 17 lutego 2026 r. \u2013\u00a0zosta\u0142 utworzony Mi\u0119dzynarodowy Instytut Astrofizyki Cz\u0105stek PAN, dzia\u0142aj\u0105cy te\u017c pod potoczn\u0105 nazw\u0105 Astrocent. Nowa jednostka z siedzib\u0105 w Warszawie jest pierwsz\u0105 plac\u00f3wk\u0105 w Europie \u015arodkowo-Wschodniej w pe\u0142ni dedykowan\u0105 astrofizyce cz\u0105stek i technologiom wspomagaj\u0105cym. Astrocent wzmocni udzia\u0142 Polski w wiod\u0105cych \u015bwiatowych…<\/p>\n","protected":false},"author":15,"featured_media":8832,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[17],"tags":[],"class_list":["post-8831","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-astrocent"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archive.astrocent.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8831","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archive.astrocent.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archive.astrocent.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.astrocent.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/15"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.astrocent.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8831"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/archive.astrocent.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8831\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8833,"href":"https:\/\/archive.astrocent.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8831\/revisions\/8833"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.astrocent.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/8832"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archive.astrocent.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8831"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.astrocent.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8831"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.astrocent.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8831"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}